جایگاه ایمنی و بهداشت از گذشته تا حال قسمت اول
تاريخچه
سخن از بحث ايمني و بهداشت به سالهاي دورمي رسد زمانيكه با ورود انسان به اين دنياي هستي آغاز شد .منظور مان همان عصر حجر وانسانهاي اوليه كه انها براي در امان ماندن از يك سري خطرات جوي و محيطي به فكر انتخاب محلي مناسب شدند تا در انجا ارام گيرند كه ان محل جايي نبود جز غارها كه انان را از حوادث و بلايا حفاظت مي كرد.
پس از ان انسان به شيوه ي زندگي اسان تر انديشيد تا روزگاري را كه در اين دنيا سپري مي كنند با آسودگي و ارامش پشت سر بگذارد .كه حاصل اين انديشه پديد امدن شهر ها و محلهاي زندگي اجتماعي انان گشت . كه باز هم در اين جامعه حرف اول را ايمني مي زد كه همان ساخت سر پناه مي باشد .
كمي قدم مي زنيم در تاريخ و از عصر حجر پيش مي اييم تا دوران باستان زماني كه انسان راه هاي گذران عمر را شناخت و تفكيكي در ان انجام داد و براي هر راهي روشي را بوجود آورد تا در آن راه به اساني به مقصد پا بگذارد .
مثالي مي زنيم از دوران باستان سر زمين مقدسمان ايران در دوراني كه درخششان تا زمان ما يعني حال نيز چشم ها را به خود خيره كرده و با قدري تامل در مي يابيم كه مردمان ان روزگار از قدرت انديشه بالايي بر خوردار بوده اند به موردي اشاره مي كنيم در دوران شاهنشاهي كوروش تا اهميت ايمني و سلامت شغلي را از نظر اين ابر مرد برسي كنيم در سال 555 ق م كه اوايل تاسيس سلسله ي هخامنش بود ارتش ايران تداركي مي ديد جهت رويارويي با قوم اشور كه در ان زمان قدرت بزرگ منطقه بود در ان زمان به دستور كوروش بزرگ مهندساني جهت طراحي ارابه هاي جنگي كه داراي كارايي با ايمني بالا باشد گرد هم جمع شدند كه حاصل اين همفكري ارابه اي بود كه شهرت بالايي پيدا كرد . ارابه اي كه روي محور چرخ هاي خود داس های برنده اي داشت تا كارايي آن را بالا ببرد و در صد تخريب نيروي دشمن را افزايش دهد در اين بيان ايمني و سلامت ارابه ران نيز مورد بررسي قرار گرفته بود به گونه اي كه در محلي كه او مي يابد مي ايستاد.
و به کار خود نظارت می کرد نوعی جایگاه طراحی کرده بودند که اطراف آن پوشید بود از یک حفاظ تا جلوگیری کند از ضرباتی که نیروی مخالف به سمت ارابه ران وارد می کردند.و دلیل معروف بودن ارابه های ایرانیان در زمان یاد شده همین کارایی و ایمنی آن می باشد.البته قابل ذکر است که ایران در آن جنگ به پیروزی دست یافت.
از این موارد که بیان کردیم در ان زمان فراوان به چشم می خورد که این نشان دهنده آن است که علم ایمنی و بهداشت فقط مختص به دوران صنعتی و یا عصر معاصر نمی باشد.
مقدمه:
با صنعتي شدن جوامع بشري و ايجاد كارخانجات و كارگاه هاي توليدي و صنعتي و تحولات شگرفي كه ورود ماشين در تكامل پيشرفت صنعت بوجود آورد همچنين رشد روز افزون و سريع تكنولوژي در جهان و ابداع و ارائه روشهاي جديد در صنايع و وقوع اختراعات و اكتشافات علمي و فني باعث گرديد انسان امروزي در معرض و تهديد و فشار آن چيزهايي قرار بگيرد كه خود به دست خود ساخته و ايجاد كرده است .
واقعيت امر اين است كه اكنون بيش از هر زمان ديگر ما در معرض خطرات و حوادث گوناگون هستيم اين خطرات و حوادث كليه فعاليت هاي زندگي ما را در محيط كار ، خيابان :منزل و به طور كلي در همه جا تهديد مي كند .
فشارهاي ناشي از كار ، ترس از حوادث ، عدم امنيت شغلي ، وابستگي مادي گرفتاري خانوادگي و ساير كمبودها روح و روان ما را مي آزارد .
در اين شرايط نياز صيانت از نيروي كار و حفظ جان وي در مقابل خطرات محيط كار و برطرف كردن نيازهاي معنوي و مادي شديداً احساس مي شود كه كارگر و كارمند با طمأنينه و خيال خاطر به كار خود ادامه و به الطبع به روند توليد نيز كمك خواهد شد .
با يك مقايسه آماري از ميزان خسارات ناشي از حوادث محيط كار و اثرات سوءآن در روحيه كارگران كه پارامتر مهمي در راندمان و بهرهوري و توليد است به اين نتيجه مي رسيم كه مديريت كارخانجات و موسسات دولتي و خصوصي و صنعتي مي بايست امور ايمني و بهداشت را جزئي از كار توليدي بشمار آورند و به همان اندازه كه به كميت و كيفيت توليد باهزينه حداقل فكر مي كنند به مقررات و موارد ايمني نيز علاقمند و مقيد باشند و اطمينان داشته باشند تا زماني كه يك مدير خود در امر حفاظت و ايمني پيشقدم و علاقه مند نباشد سرپرستان و مهندسين و ديگر مسئولين نمي توانند نتايج ثمربخشي را در اين باره بدست آورند .
مدیریت واحد ایمنی و بهداشت حرفه ای و در هر اجرای برنامه های مربوطه،عاملیسرنوشت ساز در کاهش میزان و شدت صدمات ناشی از کار است.این واحد مدیریت ابتدا کلیه خطرات ناشی از کار را (اعم از اینکه توسط استاندارد ها تنظیم شده یا نشده باشند.)مورد توجه قرار می دهد و با توجه به آموزشهای لازم و برنامه گوناگون ایمنی و بهداشت حرفه ای، این خطرات را به حداقل می رساند.در اجرای برنامه های ایمنی و بهداشتی،کلیه مناطق کار و حوادث و شدت خسارت جانی و مالی را نشان می دهد.نتیجه چنین دقت های ایمنی و بهداشت حرفه ای در هر پست کار حذف یا کنترل کا فی خطرات و عوامل زیان آورو در معرض خطر قرار گیری کار کنان می باشد.اثرات جنبی از یک برنامه ایمنی و بهداشت کار موثر وجود دارد که نه تنها کمترین آن پیشرفت و بهبود روحیه و قابلیت تولید کار کنان است، بلکه در عین حال کاهش قابل ملاحظه هزینه های جبران خسارت کار گران و دیگر هزینه های نا مرئی بیماری ها و صدمات مربوط به کار می باشد.
سیری در ایمنی و بهداشت از گذشته تا به حال:
با وقوع انقلاب صنعتي در سالهاي بين 1760 و 1830 در انگلستان و سرايت آن به ديگر كشور ها ي اروپايي نيروي محركه مكانيكي و الكتريكي بوجود آمد و با گسترش اختراعات و اكتشافات به تدريج كارهاي دستي ماشيني شد . در نتيجه تقسيم كار و افزايش ميزان توليدات و سرعت در كارها اين وضع آرام به يكباره دستخوش تغيير و تحول بنيادي شد و خطر هاي محيطهاي صنعتي افزايش يافت و با پيدايش وسايل ماشيني خطرناك و نيز بر اثر توسعه حمل و نقل و سيستمهاي ارتباطي دگرگونيهاي زيادي در وضع صنايع ايجاد شد.استفاده از انرزيهاي ماهيچه اي حيوانات باد و جريان آب به حداقل رسيد و استفاده از انرزي جريان الكتريسته انرزي بخار (از طريق ماشين بخار و توربين بخار ) و انرزي سوخت (گازهاي ناشي از سوخت بنزين و گاروييل ) افزايش يافت و جايگزين آنها شد. در واقع كارگارهاي كوچك و پراكنده از وضعت حرفه هاي دستي به شكل كارخانه هاي بزرگ و گسترده در آمدند . توسعه روز افزون صنايع و محيطهاي صنعتي و ايجاد شرايط فيزيكي كاري نامناسب ووجود ماشين آلات غول پيكر با چرخ دنده ها پرسها تيغه ها و غيره سبب هراس انسانها شد . عده اشخاص ناقص العضو به دليل حوادث ناشي از كار در شهرها ي صنعتي به ويزه در انگلستان به اندازه اي بود كه گويي قشوني از ميدان جنگ مراجعت كرده است و اصطلاح (لشگر معلولين منچستر ) در كتابها زياد بكار رفته است . شمارمقتولين و معيوب شدگان در حوادث صنعتي به حدي رسيد كه هر كس خانه و آشيانه خود را به قصد محل كار (كارخانه ) ترك مي كرد ديگر اميدي به بازگشت نداشت . اين تضعيف روحيه داراي دو دليل عمده بود :
- فقدان وسايلي حفاظتي ونا مساعد بودن شرايط فيزيكي محيطهاي كار و نبودن روشهاي ايمني در صنايع .
2. بي تجربه بودن كار گران جذب شده به كارخانه ها براي كار با ماشينهاي جديد كه عمدتاٌ از كارگران كشاورزي در روستاها بودند و به شهرها مهاجرت كرده بودند . اين كارگران طبقه پرولتاريا ياكارگران صنعتي را ايجاد كردند كه در مقابل طبقه بورزوا يا صاحبان سرمايه و مالكان ابزار كار و ماشينها (كارفرمايان) قرار داشتند و مورد بهره كشي قرار مي گرفتند.
اصولاٌ اصطلاح ( انقلاب صنعتي )به يك دوره طولاني و پر تحرك نزديك به دو قرن(هجدهم و نوزدهم ) اطلاق مي شود كه در آن تحولات صنعتي و متعاقبش پيشرفتها و دگرگونيهاي اجتماعي اقتصادي سياسي و فرهنگي چشمگيري روي داده است. در باره پيشگيري ازحوادث صنعتي بايد اذعان داشت كه بشر با قيمتي گزاف و دردناك تجربه اندوزي كرده است . اوايل قرن نوزدهم با اوج انقلاب صنعتي و ورود ماشين در عرصه توليد تغييرات شگرف وسيع و همه جانبه اي در شيوه زندگي و اوضاع اقتصادي صنعتي اجتماعي و فرهنگي مردم جهان پديدار شد .
حال مي نگريم به سير تحولات ايمني و بهداشت در سالهاي گذشته .
1820) تصویب قانونی در خصوص حفظ سلامت جسمی و روحی کار آموزان و اشخاص شاغل در کارخانه با فندگی بازرسان،افراد داوطلب و روحانیون ،قضات.
1833 )ایجاد یک اداره رسمی بازرسی
1844 )وارد شدن مقررات مربوط به حفاظت ماشین آلات و استفاده از وسایل پیشگیری در متن قانون
1867 )تاسیس انجمن پیشگیری از حوادث کار خانجات در شهر مولهوز فرانسه
1839 )ایجاد یک نظام بازرسی در کار خانه ها و استخدام افراد جوان به موجب آیین نامه ها.
1845 )اعلام وزیر کشور پروس به مدیران کار خانجات جهت استخدام بازرسان طبی
1853 )انتخاب بازرسانی از سوی دولت برای مراکز صنعتی دوسلدرف-اکس لاشاپل و آرنسبرگ جهت رسیدگی به امور حفاظتی و سلامت کار گران.
1869 )تدوین قوانینی توسط کنفدراسیون آلمانی شمالی مبنی بر حمایت عمومی از کار گران در مقابل حوادث و بیماری های ناشی از کار
1872 )تاسیس یک نظام بازرسی حفاظت و بهداشت کار به طور کلی در پروس و ایالات صنعتی ساکس
1878 )به موجب قانون امپراطوری بازرسی کارخانه های در کلیه ایالت آلمان اجباری شد.
1884 )تدوین قوانین مربوط به بیمه حوادث ناشی از کار در آلمان
1810 )تصویب قوانین در خصوص معادن و کار گاه هی ریخته گری موسسات مشاب در بلژیک
1810 )تدوین آیین نا مه ای از سوی دولتبلژیک برای حمایت از سلامت و رفاه عامه در مقابل صدمات کار گاه های خطر ناک
1873 )اصول استانداردی مربوط به حفاظت و بهداشت در دانمارک تدوین شد.
1877 )نظام های واقعی موثربازرسی با توجه به استا ندارد های حفاظت و بهداشت در سوئیس تدوین گشت.
در كشورهاي متحده امريكا نيز مانند اروپا اولين قوانين مربوط به كارخانه ها ايجاد ارگانيسمهاي مخصوصي را جهت نظارت بر اجراي مقررات قانوني پيش بيني نمي كرد زيرا تصور مي كردند كارگراني كه در معرض خطر قرار مي گيرند مي توانند از طريق شكايت احقاق حق نمايند ولي بعد متوجه شدند كه كارگران از ترس اخراج نمي توانند به چنين عملي مبادرت ورزند و لذا از سال 1860 بازرسان كارخانه ها انتخاب گرديدند.اينان مجاز بودند كه بدون توسل به شهادت و گواهي كارگران تحقيقات لازمه را به عمل بياورند .
1877) در ایالت ما سا چوست امریکا قوانینی در مورد پیشگیری از حوادث در کارخانجات تصویب گشت که شامل موارد ریر می باشد:
حاوی مقررات در خصوص تسمه ها،ترانسمیسیون ها و چرخ دنده ها،تمیز کردن ماشین آلات در حال حرکت ،نصب حفاض برای وسایل حمل بار و حفره های کف کار گاه و وجود درب های خروجی به اندازه استاندارد به هنگام حریق
و قوانین مشابهی در سالهای 1888 در اوهایود و 1891 در میسوری و 1866 در رود آیلند وضع شد.
