بهداشت حرفه ای ساوه

نشستن متعادل با وضعيت نشيمنگاه زاويه‌دار به طرف جلو

جامعه صنعتي در حال تغييربه جامعه پردازش اطلاعات است. اين امر موجب شده بيشتر كاركنان داراي مشاغل اداري بوده و براي مدت طولاني در وضعيت نشسته قرار گيرند. با ورود به دهه پروسه‌هاي اطلاعاتي عدم تعادل و تناسب بين افراد و تجهيزات محيط كارشان به خوبي مشخص مي‌شود يك نمونه از آن افزايش تعداد كارگراني است كه از دردهاي مزمن كمر رنج مي‌برند نكته لازم به ذكر اين است كه طرز نشستن ما اشتباه است كه در نتيجه آن كمر، گردن و بازوهايمان در وضعيت نا مناسب قرار مي‌گيرند.

در گذشته تمام متخصصان دنيا اعتقاد داشتند كه حالت مناسب نشستن : زاويه مستقيم كمر يا وضعيت قائم مي‌باشد كه اساس استاندارد سازي‌هاي بين‌المللي، آنتروپومتري و طراحي مبلمان بود.

درقرن گذشته صندلي‌ها در مدارس كارخانه‌ها و دفاتر براي نشستن در اين وضعيت ( مفصل ران ،مفصل زانو همه با زواياي قائم )‌طراحي شده بودند. اخيراً اين باور در بين مردم گشترش پيدا كرده با زاويه 90 درجه بنشينند و مفصل رانشان را خم كنند. در حالي كه انحناي ستون فقراتشان را در ناحيه شكمي به سمت جلو نگه داشتند( حالت مقعر).

اين وضعيت جديد بسيار مناسب به نظر مي‌رسد اما نشستن براي مدت طولاني در اين حالت غير ممكن بوده و در واقع مبناي علمي ندارد به طور كلي تصور خوشايند در باره اين نوع نشستن نشان دهنده رعايت انضباط و اصول اخلاقي در زمان ملكه ويكتوريا است. در سال 1962 هنسن اسكوبرت يك جراح ارتوپد آلماني به وسيله اشعه X ثابت كرد كه در اين پست كاري نشسته شما تنها        مي توانيد مفصل رانتان را تا 60 درجه خم كنيد نه 90 درجه (شكل1) اين بدين معني است كه وقتي شما از وضعيت lordosis (انحناي ستون فقرات در ناحيه شكمي به سمت جلو خم شده) به وضعيت نشسته صاف حركت مي كنيد زاويه ران را حدود 60 درجه چرخانده محور لگن به سمت پشت چرخيده و منحني كمر (كيفزوزيس) از پشت 30 درجه پهن مي‌شود و ماهيچه‌هاي كمري كشيده مي‌شوند (شكل2). و زماني كه مي‌خواهيد به روي ميز كار انجام دهيد 40 تا 50 درجه ديگر نيز خم مي‌شويد اين خم شدن توسط ديسك‌هاي 4 و 5 كمر انجام مي شود كه حتي بهترين تكيه‌گاه‌هاي كمر به سختي مي‌تواند اين وضعيت نامتعادل را اصلاح كند.

جي جي كيجان يك جراح ارتوپد آمريكايي در سال 1935 با ارائه مدارك اشعه X از افرادي كه به پهلو دراز كشيده بودند نشان داد زماني كه فرد از وضعيت مستقيم ( A ) به حالت  خم شده با زاويه قائم (B ) و حالت‌هايي كه به جلو خم مي شود و ( C و D ) در وضعيت استراحت طبيعي قرار مي‌گيرد (زماني كه هنگام خواب به پهلو دراز مي‌كشيد منحني كمرتان به همان صورت حفظ شده ماهيچه‌ها در حالت شل، متعادل و استراحت مي‌باشند).

وضعيت نشسته‌اي كه نزديك به حالت طبيعي است بهترين وضعيت بوده و اجازه مي‌دهيد وزن بدن توسط ستون فقرات به راحتي حمل شود. اين وضعيت نشستن متعادل است. زماني كه صندلي را به جلو خم مي‌كنيد در واقع اين وضعيت طبيعي را تقويت كرده گروه ماهيچه‌هاي مخالف در حالت متوازن قرار مي‌گيرند و منحني كمر در حالتي مشابه حالت نشستن قرار مي‌گيرد زاويه مفصل باز است و ماهيچه‌ها در حال استراحت مي‌باشند اين وضعيت انعطاف پذيري بيشتري ايجاد كرده و فشار روي شكم و ريه را كم مي‌كند. بچه‌ها معمولاً پايه‌هاي صندلي خود را كج كرده تا فشار روي كمرشان را يكنواخت كند در واقع با خم كردن صندلي به طرف جلو آنها از خم كردن كمرشان به جلو جلوگيري كرده و اجازه مي‌دهند كه ماهيچه‌هاي پشت و كمر در حالت استراحت باشند بدين صورت در وضعيت نشستن راحت‌تر با كمر راست و كشيده قرار مي‌گيرند.

هنگام اسب سواري فرد به صورت قائم نشسته در حالي كه همچنان كمر با انحناي زياد ستون فقرات به طرف شكم نگه داشته شده زيرا عضلات ران‌ها شل شده و به طرف پايين مي‌باشند. دقيقاً اين وضعيت مشابه زماني است كه استراحت مي‌كنيد يا روي نشيمنگاه صندلي كه به طرف جلو خم شده نشسته‌ايد در واقع اسب سوار در وضعيت نشستن كامل و اصولي يا « نشستن متعادل» قرار دارد.

ديگر اثرات اين وضعيت نشستن خم شدن كمر به سمت جلو مي‌باشد بررسي مدارك و نتايج نشان داد كه خميدگي در مفاصل زانو، مفاصل ران، مفاصل شانه و 4 ديسك كمري بود.

وضعيت نشستن و سطح كار ثابت در فرد مورد آزمايش در حالي كه وضعيت پاها در سه محل متفاوت قرار گرفته‌ بودند بررسي شد. همچنين نشيمنگاه و سطح كار زاويه دار تنظيم شده بودند.

در شكل شماره 6 وضعيت نشستن مطابق گذشته با زاويه صاف بود در نتيجه سطح كار و نشيمنگاه زاويه كمتري پيدا كرده بود و محل پاها پايين‌تر بود. در شكل 7 و 8 نشيمنگاه و سطح كار زاويه بيشتري پيدا كرده و در واقع ارتفاع آنها بيشتر شده . از هر يك از اين سه وضعيت در يك دوره زماني 10 روزه،  50 عكس گرفته شد و تغييرات زوايا و خميدگي‌ها را ثبت كرد.

يافته هاي معني‌دار  نشان دادند كه خميدگي به طرف جلو در مفصل ران و پشت و همچنين نگه‌داشتن انحناي ستون فقرات به طرف جلو در ناحيه كمري امكان‌پذير است. در وضعيت نهايي (شكل 8) وضعيت پاها ارتفاع صندلي و سطح كار دقيقاً مشابه وضعيت استراحت طبيعي بودند. ماهيچه‌ها در حالت آرامش بوده و بدن در وضعيت كامل يا نشستن متعادل قرار داشت كه براي نشستن در مدت طولاني مناسب مي‌باشد. خم كردن محل نشيمنگاه به طرف جلو و بلند كردن سطح كار مي‌تواند فشارهاي وارده به پايين كمر را حذف كند و نهايتاً از دردهاي مزمن كمر پيشگيري كند در اين وضعيت نيمه ايستاده فشار روي ديسك‌هاي كمر بسيار كم مي‌باشد ( lelong 1986 ).

وسايل طراحي شده بايد بر اساس اين وضعيت بوده كه باعث مي‌شود ماهيچه‌هاي مخالف در حالت متعادل باشند. در نتيجه قرار گرفتن در اين وضعيت كارايي، كفايت و تندرستي كارمندان افزايش پيدا مي‌كند.

ارتفاع صندلي پيشنهاد شده يك‌‌سوم قد فرد و ارتفاع سطح كار يك‌دوم آن مي‌باشد.  بيشتر افراد مورد آزمايش (افراد با سابقه كمردرد) اعلام كردند كه اين وضعيت نشستن بسيار راحت است اما در هفته اول تنها براي 5 تا 15 دقيقه مي‌توان در اين وضعيت قرار گرفت زيرا ماهيچه‌هاي كمر بايد به اين وضعيت عادت كنند. همچنين اين وضعيت باعث كم كردن كشش دردناك زردپي‌ها و ماهيچه‌هاي كمر مي‌شود. در صندلي هاي با طراحي قديمي مي‌توان براي خم كردن كمر به طرف جلو از يك كوسن و براي اصلاح وضعيت پاها از يك زير پايي استفاده كرد كه باعث مي‌شود وضعيت نشستن به حالت متعادل نزديك‌تر شود و فشار روي كمر كمتر شود.