بهداشت حرفه ای ساوه

هميشه به محض گرم شدن هوا و احتمال بيماريهاي فصلي و مسموميتهاي غذايي، توصيه هاي بهداشتي را مي نويسيم و مي خوانيم و دستورهاي بهداشتي را براي پيشگيري از ابتلا تكرار مي كنيم، اما باز هم در فصل گرما تعداد زيادي از بيماران و مراجعه كنندگان به كلينيكها، مطب پزشكان و بخشهاي اورژانس را مبتلايان به مسموميت غذايي و بيماريهاي عفوني روده اي تشكيل مي دهند.

بنابراين، بر اساس اصل «پيشگيري بهتر، آسانتر و ارزانتر از درمان است»، باز هم مي نويسيم و مي خوانيم؛

«گاسترو آنتريت» چيست؟

 يكي از بيماريهاي روده اي شايع در اين فصل « گاسترو آنتريت» است. در تعريف ، اين بيماري  : « گاسترو آنتريت» يا نوعي مسموميت غذايي، مجموعه علايمي است كه به دنبال درگيري و ابتلاي روده ايجاد مي شود و علايم آن عبارتند از: تهوع، استفراغ، اسهال و دردهاي شكمي.

اين دردها به علت خوردن يا نوشيدن غذاهاي آلوده به ميكروبها، باكتريها، ويروسها و انگلها و يا سموم توليد شده توسط ميكرو ارگانيسمها ايجاد مي شود. البته برخي از مسموميتهاي غذايي نيز به دنبال آلوده شدن غذاها به مواد شيميايي نظير حشره كشها بروز مي كنند.

مسموميت غذايي در بسياري از موارد خفيف است و در موارد نادري هم ممكن است جان بيمار را بگيرد ولي به هر صورتي كه بروز نمايد بيمار را با مشكلات متعددي رو به رو مي كند.

رعايت نكردن اصول بهداشتي در حمل و نقل، پخت و پز، نگهداري غذا به ويژه در مورد غذاهاي فاسد شدني مثل گوشت، مرغ، ماهي، لبنيات و... نقش مهمي در ايجاد مسموميت غذايي دارند. انواع مختلفي از ميكروبها مي توانند مواد غذايي را آلوده كنند و مسموميت غذايي ايجاد نمايند كه هر كدام بر مبناي علايمي كه دارند به درمانهاي متفاوتي نياز دارند.

اغلب عفونتها در طي ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از ورود ميكروبها به بدن علايم خود را آشكار مي سازند و در اين مدت بدن به سرعت به خاطر اسهال و استفراغ آب خود را از دست مي دهدکه می بايست اقدام سريع براي درمان بي آبي بدن صورت پذيرد . در صورتي كه بيمار دچار مسموميت خفيف شده باشد بهتر است استراحت كند و تا جايي كه مي تواند از آب، دوغ و ساير نوشيدنيها استفاده نمايد و چنانچه اسهال و درد شكم همراه با تب و وجود خون در مدفوع ايجاد نشده باشد، دل درد و اسهال با درمان، سلامتي بهبود مي يابد. ولي در صورت تب يا وجود خون در مدفوع بايد از خود درماني اجتناب شود زيرا ممكن است وضع بيمار را بدتر كند.

● علايم و هشدارهايي در خصوص بيماري

چنانچه در مسموميتهاي غذايي تب بالاي ۳۸ درجه سانتيگراد، استفراغ طولاني مدت كه منجر به كاهش شديد آب بدن (دهيدراسيون) شود، خون در مدفوع وجود داشته باشد، اسهال بيش از ۳ روز طول بكشد و علايم كم آبي (دهيدراسيون) نظير كاهش حجم ادرار، خشك شدن دهان و گلو، سرگيجه هنگام برخاستن و افزايش تعداد ضربان قلب مشاهده گردد حتماً بيمار بايد توسط پزشك معاينه و درمان لازم براي وي انجام شود.

وجود علايمي مانند تاري ديد، دوبيني، ضعف عضلاني، سردرد و سرگيجه نشانگر بوتوليسم می باشد که بيمار می بايست سريعاً به پزشك يا مراكز درماني ارجاع و تحت درمان قرار گيرد، چون مسموميت ناشي از بوتوليسم بسيار خطرناك است كه نابينايي و مرگ به دنبال دارد (البته در صورت درمان نكردن به موقع)

● نقش آنتي بيوتيك در درمان

تجويز آنتي بيوتيك براي همه بيماريهاي روده اي و مسموميتهاي غذايي ضروري نمی باشد و بيماريهاي اسهالي اگر ويروسي باشند معمولاً بدون آنتي بيوتيك طي ۲ تا ۳ روز بهبود مي يابند چون آنتي بيوتيكها روي ويروسها تأثير ندارند و مصرف آنها براي عفونتهاي ويروسي نه تنها مفيد نيست بلكه مضر است.

در بسياري از عفونتهاي روده اي باكتريايي خفيف هم نيازي به استفاده از آنتي بيوتيك نيست زيرا مصرف زياد آنتي بيوتيك دليل اصلي ايجاد مقاومت در بسياري از باكتريهاست و همين مسأله باعث شده باكتريهاي مقاوم، به هيچ آنتي بيوتيكي پاسخ ندهند. بنابراين «مصرف بجاي آنتي بيوتيك طبق تجويز پزشك و به اندازه كافي تا پايان دوره درمان، آري» و «مصرف بي جا و بي رويه و درمان ناقص با آنتي بيوتيك، هرگز» چون سبب مقاومت باكتريها مي شود.

همچنين مسموميتها و بيماريهاي ناشي از مصرف غذاهاي مانده فاسد و نامطمئن در كودكان، خانمهاي باردار، افراد مسن و كساني كه دچار ضعف ايمني هستند و ديابتي ها بسيار خطرناكتر و حتي گاهي كشنده است، بنابراين بايد اين گروهها بيشتر مراقب سلامت خود باشند و از مصرف غذاهاي گوشتي (گوشت قرمز، مرغ، ماهي) خام يا نيم پخته اجتناب كنند و تخم مرغ خام يا نيم پخته مصرف نكنند، شير و فرآورده هاي لبني پاستوريزه مصرف كنند و آبميوه هاي غير پاستوريزه استفاده نكنند و از مصرف سوسيس و كالباس پرهيز نمايند.

● «وبا»؛ بيماري آشناي فصل گرما

«وبا» يا التوريك بيماري اسهالي است كه به صورت حاد و آبكي (دانه برنجي) شروع شده و بدون درد و دل پيچه مي باشد. بيمار استفراغ ندارد ولي در برخي موارد اسهال آبكي آن قدر شديد است كه در صورت تأخير در درمان بيمار با كم آبي شديد روبرو شده و نهايتاً جان خود را از دست مي دهد.

مصرف آب و يخ، ميوه و سبزي و غذاهاي آلوده به ميكروب «وبا» شايع ترين راه انتقال می باشد و شستشوي ظروف غذاخوري و البسه در آب آلوده و غذاهاي خام دريايي نيز از عوامل مؤثر در انتقال بيماري مي باشد. توصيه می شود :

براي پيشگيري از ابتلا به «وبا» دستهاي خود را به طور مكرر با آب و صابون بشوييد مخصوصاً قبل از مصرف هر نوع ماده غذايي و بعد از دستشويي.

● خريد از دوره گردها ممنوع!

آبي را كه از سلامت آن اطمينان نداريد يك دقيقه بجوشانيد سپس مصرف كنيد. از فروشندگان دوره گرد هرگز خريد نكنيد و در رستورانهاي نامطمئن غذا نخوريد. سبزي و ميوه ضدعفوني نشده و سالاد كاهوي نامطمئن را مصرف نكنيد، در ييلاقات و پيك نيك از آبهاي روباز مانند چشمه و... استفاده نكنيد و در استخرهاي مطمئن و بهداشتي شنا كنيد.

مواد غذايي را دور از دسترس حشرات (مگس، سوسك و...) نگهداري نموده و ديوارها و كف آشپزخانه را تميز نگه داريد. اگر در شكم احساس ناراحتي مي كنيد و يا سرما خورده ايد از پختن غذا براي ديگران خودداري كنيد. همچنين باقيمانده غذا را در ظرف سربسته و در يخچال نگهداريد. (دماي ۴ درجه سانتيگراد)

غذاهاي منجمد را قبل از پخت از انجماد خارج كنيد. همچنين هميشه به خاطر داشته باشيد غذاها و مخصوصاً گوشت را بايد به طور كامل پخت و از گرم كردن غذايي كه يك بار گرم كرديد، خودداري كنيد گوشت و مرغ و ماهي پخته را كنار گوشت و مرغ و ماهي خام در يخچال نگذاريد.

گوشت، مرغ وماهي را حتماً در ظرفي گذاشته و روي آن با نايلون بپوشانيد و سپس در يخچال بگذاريد.

چاقو و تخته گوشت را قبل و بعد از برش كاملاً بشوييد (ترجيحاً با آب داغ) و باقيمانده غذا را حتماً در يخچال بگذاريد و اگر هنگام سفر يا پيك نيك دسترسي به يخچال نداريد، زير آن تكه هاي يخ بگذاريد و با آب شدن يخها، تكه هاي جديد يخ زير ظرف غذا قرار دهيد، زيرا اگر غذا بيشتر از يك ساعت در دماي اتاق بماند فاسد مي شود.

اگر از سلامت غذا مطمئن نيستيد و نمي دانيد كه در شرايط مناسب نگهداري شده يا خير، هرگز آن را نچشيد و فوراً در ظرف آشغال بريزيد و امتحان نكنيد چون ممكن است حاوي باكتريهايي باشد كه حتي با پختن از بين نمي روند. غذاهاي كنسرو شده را كاملاً بجوشانيد و سپس مصرف كنيد. مواد غذايي تاريخ گذشته و غذاهايي كه بوي نامطبوع دارند و يا روي آنها كپك زده را در ظرف آشغال بريزيد تا سلامتتان به خطر نيفتد.

● روش صحيح باز كردن غذاهاي منجمد

وقتي گوشت، مرغ، ماهي و... در دماي اتاق قرار مي گيرند، باكتريها به سرعت روي آنها رشد مي كنند بنابراين براي باز كردن يخ مواد غذايي كه از فريزر بيرون مي آيد بايد از سه روش زير استفاده شود:

گوشت و مرغ و ماهي را در يك پوشش كاملاً محكم قرار داده و آن را در يخچال بگذاريد تا يخ آن آب شود و بلافاصله پس از آب شدن يخ آن را بپزيد.همچنين مواد غذايي را در يك پوشش محكم و غيرقابل نفوذ در يك ظرف آب سرد قرار دهيد و هر ۲۰ دقيقه آب آن را عوض كنيد يا زير شير آب سرد قرار داده تا يخ آن باز شود و بلافاصله آن را بپزيد.

در مايكروويو با استفاده از دكمه Defrost نيز مي توانيد يخ را باز كنيد منتهي تكه هاي گوشت را جابجا كنيد تا مطمئن شويد هيچ قسمتي منجمد باقي نمانده است و بلافاصله پس از آب شدن يخ، غذا را بپزيد.

با توصيه بر استفاده كمتر از چربيها در فصل تابستان مي بايست در اين فصل بيشتر از سبزيجات، ميوه ها و غذاهاي گياهي استفاده نماييد.

مصرف مايعات به مقدار كافي در تابستان از كاهش آب و املاح مورد نياز بدن جلوگيري كرده و از ضعف، سستي و بيحالي پيشگيري خواهد كرد.

استفاده از ماست، دوغ، آبليمو (ترجيحاً ليموترش تازه)، سير و سركه در غذاهاي روزانه مفيد می باشد ومصرف مواد فوق براي پيشگيري از مسموميت غذايي بسيار مفيد است بنابراين در سرميز غذا و يا بر سر سفره حتماً ظرف ماست باشد، سركه يا آب ليمو همراه با سالاد به جاي سس استفاده شود و دوغ را نيز جايگزين نوشابه هاي گازدار نماييد، با اين كار نه تنها از مسموميت غذايي پيشگيري كرده ايد، بلكه مواد مغذي و مورد نياز بدنتان را نيز تأمين كرده ايد.

براي شستشوي سبزي توصيه مي شود: بعد از شستن گل و لاي سبزي، آن را در آب معمولي به مدت ۵ دقيقه بشوييد سپس به مدت ۸ دقيقه در ظرفي قرار دهيد كه به ازاي هر ليتر آب، ۳ قطره مايع ظرفشويي اضافه كرده ايد. پس از آن سبزي را چند بار با آب سالم شسته و مصرف نماييد.