بهداشت حرفه ای ساوه

بسمه تعالی

¶    مقدمه :

    سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری ساوه فعال در زمينه توليد و نگهداری فضای سبز می باشد و از سموم فسفره من جمله ديازينون جهت از بين بردن آفت گیاهان استفاده می نماید.

زهرا قربانی مسئول بهداشت حرفه ای

    لذا مسئول بهداشت حرفه اي اين شركت سعي نموده تا تحقيق خود را در راستاي شناسايي حشره کش های آلی فسفره شامل دیازینون قرار داده و مقاله خود را ارائه نمايد.

(( حشره کشهای آلی فسفره )) 

واژه هاي كليدي: اپيدميولوژي، مسموميت شغلي، آفت كشها، سمپاشي

¶    ملاحظات عمومی :

ترکیبات فسفاتهای آلی مهمترین دسته شناخته شده ای هستند که به عنوان حشره کش به کار می روند . ترکیبات فسفاتهای آلی علاوه بر مصارف در حشره کشی و آفت کشی ، به عنوان مواد افزودنی به بنزین ، مایعات هیدرولیک ، برگریز پنبه و مواد صنعتی بینابینی و غیره بکار می روند و در اغلب موارد اثرات سمی آنها نه مطلوب است و نه مرئی روشن .

تمام ترکیبات فسفاتهای آلی سمی نیستند ، چنان که فسفولیپیدها ، فسفونوکلوتیدها ، فسفوپروتئین ها که به طور طبیعی در بدن وجود دارند و دارای اثر سمی نمی باشند.

¶    علائم مسمومیت در انسان :

علائم عمومی مسمومیت که از اثر ترکیبات حشره کش فسفاته آلی در انسان پدیدار می شود به علت خاصیت بازدارندگی آنزیم کولین استراز است . پس از تماس های سنگین ، علائم مسمومیت انعکاس خاصیت محرکه ای است که بر روی اعصاب مرکزی به علت بازداشته شدن کولین استراز حاصل می شود و بالنتیجه استیل کولین تجمع پیدا می کند.

طولانی شدن و تشدید عمل استیل کولین منجر به دو نوع واکنش خواهد شد که بستگی به مقدار سم و عمل خاص ماده بازدارنده دارد.

a : عمل اصلی روی عضلات صاف ، عضله قلب و غدد ترشح خارجی است و به طور کلی قابل مقایسه با عمل محرکه اعصاب پاراسمپاتیک خلفی گانگیونیک است . این مرحله از عمل باعث ظهور علائم ابتدایی مسمومیت که مشابه ماده موسکارین است ، می شود و بدین جهت ، به نام عمل موسکارینی استیل کولین نامیده می شود.

این عمل همچنین علائم مربوط به آن را می توان با استفاده از آتروپین جلوگیری کرد از اولین علائم معمولی می توان انقباض های شدید روده ، گرفتگی سینه ، تار شدن بینایی ، سردرد ، اسهال ، کم شدن فشار خون و جاری شدن بزاق را ذکر کرد.

b : مرحله دوم مسمومیت در نتیجه تحریکات سطحی سیستم موتوری اعصاب و عمل اوتونومیک گانگلیونهاست . مراحل مختلف عمل سم در مرحله دوم مسمومیت شامل مسدود شدن و توقف اعمال عصبی – عضله ای و گانگلیونیک است و بدین جهت معالجه با کورار نباید تجویز شود.

بطور نهایی و کلی عوارض مسمومیت و علائم حاصل از آن شامل تحریک و یا فلج اعصاب سوماتیک ، اوتونومیک و سلسله اعصاب مرکزی است .

¶    تماس در انسان :

در بهداشت صنعتی و محیط کار مهمترین و معمولیترین راه تماسهای صنعتی انسان با سموم آلی فسفره جذب بوسیله تماس پوستی می باشد . دومین راه عمومی تماس عمده از طریق استنشاق است . این تماس و  اثرات حاصل است آن به علت استنشاق (( ذرات معلق )) می باشد نه بخارات .

سموم آلی فسفره به طور کلی دارای درجه فشار بخار پائین هستند و در برخی از سموم مانند پارتیون که در کشاورزی بکار رفته است ، مسمومیتهایی تا حد مرگ در اثر تماس کوتاه مدت به علت بی احتیاطی مشاهده شده است.

¶    درمان :

ظهور عوارض معمولا سریع است و اثرات و عوارض در عرض چند ساعت ظاهر می شود و بدین ترتیب لازم است بدون فوت وقت معالجات و مراقبتهای پزشکی شروع شود . چون عوارض اولیه مسمومیت از قبیل سردرد و ناراحتیهای معمولی به آسانی با وجود بیماریهای دیگر به اشتباه می کشاند ، لازم است به کارگرانی که با این  گونه سموم سروکار دارند توصیه شود که به محض ظهور علائم ساده اولیه ناراحتی خود را گزارش نمایند.

تجویز و استفاده از آتروپین در مورد این مسمومیت واجب و لازم است تا از اثرات موسکارینی این سموم جلوگیری کند و اثر آرامبخش خود را بر دستگاه مرکزی تنفسی ظاهر کند.

برای جلوگیری از بروز علائم موسکارینی ، لازم است که بیمار را با در نظر گرفتن عوارض حاصله ، از طریق انجام تنفس مصنوعی و (( پوستوران درناژ )) و گرم نگه داشتن و غیره کمک و معالجه کرد.

ديازينون

¶    نام شیمیایی این ماده  :

O,O-Diethyl-O-(2-isopropyl-6-methyl-4-Pyrimidyl)  Phosphorothioate

یا G-24480  است .

اسامی دیگر آن عبارتند از (( بازودین )) ، (( نئومیدول )) و (( نومیدول ))

¶    خواص فیزیکی و شیمیایی :

دیازینون خالص مایعی است روغنی ، بیرنگ و لیکن نوع تکنیکال آن دارای رنگی پریده تا قهوه ای تیره است .

وزن مولکولی 304

وزن مخصوص 116/1 تا 118/1 ( در 25 درجه سانتی گراد )

نقطه جوش : 84-83 درجه سانتی گراد

فشار بخار : ^4-10*4/1 میلی متر جیوه ( در 20 درجه )

حلالیت : در آب در دمای اتاق به مقدار 40 قسمت در میلیون محلول است و با الکل ، گزیلن ، استون و روغنهای نفتی قابل اختلاط است . از نظر دمای شعله زدن و اشتعال عملا غیر قابل اشتعال است .

در بالاتر از 120 درجه تجزیه می شود و به اکسایش حساس است . در محیط قلیایی پایدار است ولی توسط آب و اسیدهای رقیق به آهستگی هیدرولیز می شود . وجود مقادیر کم از آب در موقع نگهداری ، هیدرولیز آن را تسریع می کند و در نتیجه (( تترا اتیل مونو تیو پیروفسفات )) که خیلی سمی است ، تولید خواهد شد. با اغلب آفت کشها سازگار است ولی نبایستی همراه قارچ کشهای سمی مصرف شود.

¶    منابع ، مصارف و تماسهای صنعتی :

دیازینون ماده ای است که از نظر حشره کشی و قارچ کشی دارای طیف وسیعی است . از مصارف آن کنترل سوسکها و خصوصا انواعی که به حشره کشهای کلره مقاوم اند ، می باشد . حشره کشی غیرسیستمیک است و دارای کمی خاصیت کنه کشی است . در کشاورزی در آفات برنج ، میوه ، نیشکر و گیاهان زینتی و غیره مصرف می شود.

¶    اثرات فیزیولوژیکی :

سمیت حاد : LD₅₀  حاد دیازینون 95 درصد ، در انواع ناخالص از راه خوراکی ، در موش 100 تا 150 میلی گرم در کیلوگرم و برای  انواعی که در سالهای اخیر تهیه گردیده ، 300 تا 850 میلی گرم در کیلوگرم تعیین شده است . در نوع تکنیکال آن ممکن است مقداری مواد جانبی که سمیت آنها بیشتر از خود دیازینون باشد، وجود داشته باشد و یا تولید شود.

¶    سمیت حاد و مزمن :

در حیوانات آزمایشگاهی با دیازینون آزمایشها و تجارب مختلف به عمل آمده و پیدایش عوارض مورد توجه بوده است . عمل بازدارندگی آنزیم کولین استراز توسط آن گزارش شده است .

استاندارد بهداشتی و تماس مجاز :

حد آستانه مجاز دیازینون در 1991 به مقدار 1/0 میلی گرم در متر مکعب هوا تعیین شده است .

(ACGIH ) حد قابل تحمل آن را در 75/0 قسمت در میلیون روی تعدادی از محصولات کشاورزی (سبزیها) تعیین کرده است.

¶    بررسی موارد استفاده و مسمومیت با آفت کش ها در صنعت کشاورزی

رشد روزافزون جمعيت، نياز به توليدات كشاورزي و مواد غذايي را در جهان روز به روز بيشتر مي‌نمايد. و اين در حالي است كه هر ساله مقادير زيادي از محصولات زراعي در مزرعه يا انبار مورد گزند آفات قرار مي‌گيرند كه خود لزوم حفاظت محصولات را بيشتر مي نمايد.متأسفانه امروزه در بيشتر كشورهاي جهان و بويژه كشورهاي در حال توسعه، سلاح آفت كش(سم) و انجام مبارزه شيميايي نقش اصلي را در حفاظت محصولات ايفا مي‌كند. غالباً به دليل عدم آشنايي كافي كاربران سموم با اصول صحيح مبارزه، اين كار به صورت ناقص و يا بي رويه صورت مي‌گيرد كه علاوه بر عدم حصول نتيجة مطلوب، در بلند مدت موجب به هم خوردن تعادل طبيعي و مسمويت كاربران سموم و مصرف كنندگان محصولات مي‌شود(10). از طرفي خواست بازار مصرف و مردم در خصوص «محصولات عاري از آفت» منجر به استفاده از غلظتهاي فراتر از حد توصيه شده آفت كشها مي‌گردد(15). براساس آمار سال 1373، تعداد 187 آفت كش بصورت مجاز و قانوني در كشور به كار مي رود كه حدود 30% آنها از حشره‌كشها تشكيل مي‌شود(7). با عنايت به آنكه حفاظت از كاركنان در برابر آسيبهاي بهداشتي شغلي و ارتقاي سلامت آنان از اهداف بهداشت حرفه اي است(16)، پرداختن به مسائل بهداشتي و سلامت شغلي اين قشر توليد كننده، ضرورتي انكارناپذير مي نمايد.حفاظت از كاركنان در برابر آسيبهاي بهداشتي شغلي و ارتقاي سلامت آنان از اهداف سيستم بهداشتي است و نسبت قابل توجهي از مراجعين به اورژانسها را مسمومين تشكيل مي‌دهند كه ميزان مرگ و مير كلي آنها 1% است. با توجه به اينکه بخش اعظمي از جمعيت کشور به كار كشاورزي اشتغال دارند ، اين مطالعه در راستاي بررسي اپيدميولوژي مسموميت شغلي كشاورزان و عوامل مرتبط با آن صورت پذيرفت.

¶    آمار در کشور ایران :

مطالعه بصورت مقطعي در سال زراعي 81-80 صورت پذيرفت و550 نفر از كشاورزان بصورت خوشه‌اي و تصادفي انتخاب شدند. ابزار گردآوري داده‌ها پرسشنامه‌اي مشتمل بر 104 سئوال بود. در تحليل داده ها از مقايسه ميانگين‌ها، آزمون آماري مجذور كاي استفاده شد.

يافته هاي پژ‍وهش : تمامي مطالعه شوندگان مذكر بودند و 2/25% اظهار داشتند كه به مسموميت دچار شده‌اند و 10% نيز از مسموميت ديگر اعضاي خانوادة خود خبر دادند. بين مسموميت و علائم اظهار شده همخواني وجود داشت.

نتيجه گيري نهايي: با توجه به ميزان بالاي مسموميت و همخواني نتايج حاصله با مطالعات ديگر و همچنين اثرات نامطلوب بلندمدت و مزمن آفت كش‌ها بر سلامت دست اندركاران، بايستي در راستاي كاهش مصرف سموم، آموزش كشاورزان و كاركنان بهداشتي، تغيير نگرش مردم ، تهيه و توزيع لوازم حفاظتي مناسب و ارزان برنامه ريزي نمود.

نسبت قابل توجهي(20-15%) از مراجعين به اورژانسها را مسمومين تشكيل مي‌دهند. در سال 1370، 000/12 نفر به بخش مسمومين بيمارستان لقمان حكيم تهران مراجعه كرده‌اند كه ميزان مرگ و مير كلي آنها 1% بوده و از بين آنها مسموين با سموم نباتي و مواد مخدر بترتيب با 19% و 17% بالاترين درصد مرگ و مير را داشته‌اند (3). از بين 1543 مورد مسموميت در بيمارستان شهيد فقيهي شيراز، پس از مسموميتهاي دارويي و مسموميت با مواد مخدر، سموم آفت كش (تنها حشره كش هاي فسفره) با 3/12 از كل مسموميتها، مقام سوم را داشته اند و اين در حالي است كه اگر ديگر آفت‌كشها را اضافه نمائيم ميزان بالاتري به دست مي آيد. هرچند بسياري از موارد مزمن و يا تحت حاد به بيمارستانها و مراكز درماني مراجعه نمي‌كنند(5). در شهرستان تبريز 3/42% مسموميتها در سال‌هاي 68-66 مربوط به مسموميت با آفت كشها بوده است(6). از 308 مورد مسموميت حاد در شهرستان رامسر در سال 1376، 5/19% موارد مربوط به مسموميت با آفت كشهاي فسفره بوده است (11).

¶    علائم مسموميت :

شامل علائم تنفسي همچون نارسايي تنفسي، احساس تنگي و فشار در قفسه سينه، ادم ريوي، وقفه تنفسي، علائم عصبي همچون كاهش سطح هوشياري، بي‌قراري، اضطراب، سردرد، هذيان، تشنج، كوما و علائم چشمي همچون اشك ريزش، خارش و سرخي چشم، تاري ديد، سوزني شدن مردمك و نيز علائم گوارشي همچون تهوع، استفــراغ، اسهال و ….. است(3).