بهداشت حرفه ای ساوه

            پیشگیری از اختلالات اسکلتی - عضلانی :

           بعضي از فعاليتهايي كه افراد حين كار انجام مي‌ دهند مانند بلند كردن، حركات تكراري، بردن دست به سمت اشيا دور از بدن. به بدن آنها  اسيب مي‌ زند. در بعضي شرايط اين حركات باعث آسيب به  ماهيچه ها ، تاندونها، اعصاب، رگهاي خوني ، مفاصل، گردن ، شانه ها ، بازوها ، دستها، پاها وپشت مي‌ گردند به اين  نوع آسيب ها اصطلاحا آسيبهاي اسكلتي – عضلاني اطلاق مي‌ شود.

          آسيبهاي اسكلتي عضلاني يكي از شايعترين بيماريهاي ناشي از كار در تمام صنايع مي‌ باشد. به طور مثال يك سوم از غرامت هاي شغلي داده شده به كارگران در انگلستان در نتيجه حركات تكراري و اعمال نيروی بدنی زياد توسط كارگران بوده است اين نسبت در بعضي از صنايع بيشتر نيز مي‌ باشد.

            اين مجموعه به عنوان يك راهنماي آموزشي جهت كسب اطلاعات مورد نياز به منظور كمك به كاركنان و شاغلين تهيه گرديده است و شامل مواد زير مي‌ باشد :

 تشخيص علايم و نشانه هاي آسيب هاي اسكلتي عضلاني

 درك مفاهيم اثرات بالقوه آسيب هاي اسكلتي عضلاني

 تشخيص فاكتورهاي خطر كه باعث بوجود آمدن آسيبهاي اسكلتي عضلاني مي‌ كردند.

          منظور آسيبهاي اسكلتي – عضلاني چيست ؟

          مجموعه مقررات و ائين نامه هاي ايمني و بهداشت شغلي آسيبهاي اسكلتي عضلاني را به  صورت زير تعريف مي‌‌ كند. هر گونه اختلال يا آسيب به ماهيچه ها ، تاندونها، رباطها ، مفاصل ، اعصاب ، رگهاي خوني ، بافتهاي نرم كه شامل فشار و تنش ،التهاب و درد كه ممكن است در اثر شغل فرد بوجود امده باشد، يا بوسيله كار فرد تشديد گردد گفته مي‌‌ شود.

           علائم و نشانه‌هاي آسيبهاي اسكلتي – عضلاني :

           تشخيص علائم و نشانه هاي آسيب هاي اسكلتي عضلاني توسط كارفرمايان و كارگران يك امر ضروري مي‌ باشد، بعد از تشخيص در صورتي كه درمان مورد نياز باشد. بلافاصله مي‌ تواند شروع كرد و اقدامات لازم جهت پيشگيري از وخامت اوضاع انجام گيرد. در صورتي كه هر كدام از علائم زیر در حين فعاليت در محيط كار مشاهده گردد بهتر است هر چه سريعتر به  مسئول مستقيم و يا قسمت خدمات درماني مراجعه گردد.

          علائم انهايي هستند كه قابل مشاهده مي‌ باشند و شامل موارد زير می باشند :

          قرمزي و تورم                     اشكال در حركت يك قسمت از بدن   

           نشانه ها قابل مشاهده نيستند تنها بوسيله فرد حس مي‌ گردند و شامل موارد زير هستند :

          بي حسي و كرختی                احساس سوزن سوزن شدن و گاها درد

  علائم و نشانه هاي آسيبهاي اسكلتي عضلاني ممكن است به طور ناگهاني در اثر يك  رخداد غير منتظره ايجاد گردد يا ممكن است در دراز مدت شكل گيرد. علائم و نشانه هاي زود هنگام آسيب هاي اسكلتي – عضلاني نبايستي كه ناديده گرفته شوند. ممكن است كه اين علائم و نشانه ها نياز به  درمان داشته يا لااقل از بدتر شدن اوضاع جلوگيري شود، قبل از اينكه فرد به طور كامل ناتوان گردد.

            اثرات بالقوه سلامتي :

آسيبهاي اسكلتي عضلاني ممكن است بر عملكرد شما در محيط كار يا محيط منزل اثر داشته باشد علائم نشانه هاي زودرس آسيبهاي اسكلتي عضلاني ممكن است پيشرفت كرده و به مراحل زير منجر گردد .

 ·کشش ماهيچه اي گردن ، كمر ، شانه ها يا پاها

· التهاب تاندونها ( تاندون : بافتی كه ماهيچه را به استخوان متصل مي‌ كند و باعث انتقال نيرو از ماهيچه به استخوان و نهايتا حركت عضو مي‌ گردد.)

·          سندرم تونل كارپال ( فشار در ناحيه اعصاب مچ دست كه باعث بي حسي ، كرختي ، درد ، سوزن سوزن شدن و ضعيف شدن دست ، ساعد و مچ مي‌ گردد.

درمان :

نوع درمان براي آسيبهاي اسكلتي – عضلاني بسته به نوع عارضه متفاوت است. درمان ممكن است شامل استفاده از گرما يا سرماي موضعي ، درمان دارويي ، فيزوتراپي يا حتي جراحي باشد. يك آسيب اسكلتي عضلاني در صورتي كه به موقع تشخيص داده شود به طور موثرتري قابل درمان و پيشگيري می باشد.

عوامل خطر :

عوامل و شرايطي كه باعث ايجاد آسيبهاي اسكلتي عضلاني مي‌ گردند اصطلاحا عوامل خطر گفته مي‌ شوند. يك عامل خطر فاكتوري است كه ممكن است باعث آسيب گردد يا وجود آن به همراه ساير شرايط منجر به آسيبهاي اسكلتي عضلاني ‌ گردد. در صورتي كه دو يا چند عامل خطر به طور همزمان حضور داشته باشند ميزان آسيب بيشتر مي‌ گردد.

 تشخيص شرايط مخاطره آميز توسط شاغلين در حين كار از اهميت بسزائي برخوردار است. كارگري كه در محيط تنگ و شلوغ بار را به صورت دستي بلند مي‌ كند در مقايسه با كارگري كه همين بار را در محيط باز و كافي با در نظر گرفتن اصول بلند كردن بار انجام مي‌ دهد در معرض خطر بيشتر از نظر آسيبهاي اسكلتي عضلاني قرار دارد.

عوامل اصلي خطر آسيبهاي اسكلتي عضلاني كليه مشاغل شامل موارد زير باشند :

            —  بكار بردن نيروي بدني زياد                            — وضعيت نامناسب بدني

— حركات تكراري                                           —  فشار به بدن در اثر تماس موضعي با اشيا

در تمام موارد گفته شده، طول مدتي كه فرد با اين عوامل در تماس است

و بزرگي اين عوامل مهم مي‌ باشند .

ساير عواملي كه مي‌ تواند بر روی ميزان توان بدني مورد نياز جهت انجام یك كار تأثير گذار باشند :

جانمايي و شرايط محيط و ايستگاه كار : براي مثال يك ايستگاه كاري با ارتفاع سطح كار بيش از اندازه زياد يا كم منجر به  بوجود امدن وضعيت نامناسب بدن فرد مي‌ گردد

خصوصيات اشيائي كه فرد با آنها  سروكار دارد : يك شي ليز و بي ثبات و با بدون دستگيره ممكن منجر به ايجاد يك وضعيت نامناسب بر روي فرد گردد در مقایسه با يك شي با دستگيره مناسب فرد در حين كار با آن مجبور به  صرف انرژي بيشتري مي‌ باشد.

شرايط محيطي محل كار : سرما و جريان باد در محيط كار باعث كاهش جريان خون در دستها شده و دست فردضعيف مي‌ گردد و فرد مجبور به صرف نيروي چنگش بيشتري مي‌ باشد.

سازماندهي كار : مثلا فردي كه در طول يك شيفت كارهاي متنوعي انجام مي‌ دهد در مقايسه با فردي كه در طول شيفت كار  دائما يك كار را با عامل خطر مشخص و تكراري انجام مي‌ دهد در معرض خطر كمتر مي‌ باشد.

خصوصيات و ويژگيهاي شخصي : قد ، ‌جنس ، نژاد ، توانايي بدن در مقابله با عوامل خطر و ... كه از فردي به فرد ديگر متغير است نيز در ايجاد آسيب تأثير گذارند .

نيروي بدني :

نيروئي كه يك فرد حين كار اعمال مي‌ كند و عامل اصلي خطر بشمار مي  رود .

هنگامي كه شما در مقابل يك شي ، نيروي بدني زيادي را بكار مي‌ برید ، ماهيچه ها در بافتهاي شما تحت فشار بار اضافي قرار مي‌ گيرند . نگه داشتن يك شي سبك ( مثل ماوس كامپيوتر ) براي مدت طولاني نيز فرد را در معرض خطر آسيبهاي اسكلتي – عضلاني قرار مي‌ دهد .

سه نوع فعاليت كه احتياج به  نيروي بدني دارد شامل موارد زير است :

¡ فعاليتهايي كه شامل بلند كرن ، پياده كردن يا حمل كردن باشند

 ¡فعاليتهايي كه شامل هل دادن يا كشيدن باشند.

¡ فعاليتهاي که شامل چنگش باشند

یک کارگر مجبور است نیروی بیشتری را برای جابجایی یک جسم سنگین

در مقایسه با یک جسم سبک مصرف کند

جابجایی و کشیدن بار

نوعی مصرف نیروی زیاد است

هل دادن ممکن است نسبت به کشیدن خطر کمتری داشته باشد زیرا در این حرکت ماهیچه های پشت فرد بکار گرفته می شوند.

نيروي چنگش :

نيروي اضافي چنگش در شرايطي همچون مثالهاي زير ايجاد مي‌ شود که ماهيچه هاي قوي دست را ماهيچه هاي ظريف انگشتان انجام مي‌ دهند و منجر به  آسيب آنها  مي‌ شود :

— هنگامي كه كارگر يك وسيله كوچك را در دست نگه مي‌ دارد .

— هنگامي كه كارگر يك وسيله كوچك بي ثبات و ليز يا بد شكل را به سختي در دست نگه مي‌ دارد .

— هنگامي كه شي براي نگه داشتن به طور نامناسبی بزرگ است .

— اشيائي كه براي نگه داشتن آنها مجبور به گرفتن آنها  به جاي يك چنگش قوي با نوك انگشتان حالتي شبيه به نيشگون گرفتن  باشد .

 —هنگامي كه اشيا و تجهيزات مرتعش بكار مي‌ رود فرد براي نگه داشتن آنها مجبور به اعمال نيروي بيشتر است .

 —هنگامي كه كارگر دستكشهاي سنگين و بزرگ را در دست دارد كه منجر به  مشكل شدن عمل چنگش مي‌ شود .

— دستگيره هايي كه يا زياد بزرگ يا زيادي كوچك هستند .

 —دستگيره تجهيزاتي كه بد شكل يا اصطلاحا بد قلق مي‌ باشند .

 —هنگامي كه دستهاي كارگر سرد باشند .

چنگش قوی                                                      چنگش ظریف      

هنگامی که فرد چنگش ظریف دارد در مقایسه با چنگش قوی دستهای  فرد زودتر خسته می شود

فرد به صرف نیروی بیشتری برای نگه داشتن

یک جسم مر تعش احتیاج دارد.

      دست نیروی بیشتری را هنگام جابجایی اشیا بدون دستگیره و شکل مناسب اعمال می كند

هنکامی که دست اشیا ریز و بی ثبات را جابجا می کند

نیروی بیشتری را بکار می گیرد.

تکرار :

منظور از تكرار انجام يك عمل به دفعات است كه در آن ماهيچه هاي يكساني به طور مكرر با كمترين شانسي براي استراحت و بهبودي عمل مي‌ كند . اين عمل ممكن است هم براي ماهيچه هاي بزرگ و هم ماهيچه هاي كوچك اتفاق بيافتد.

تكرار يك عمل در صورتي كه همراه با

عوامل خطر ديگر باشند ( مثل وضعيت نامناسب بدني

يا اعمال نيروي زياد بدني و یا شکل نامتناسب شئ و ... )

فرد را در معرض خطر بيشتري قرار مي‌ دهد .

بلند کردن تکراری جعبه های سنگین

به قسمتهای مشابهی در بدن فشار وارد می کند

چر خاندن مکرر نرده ها یا اشیا سنگین به ماهیچه ای

 یکسانی را در مچ و بازوبه کار می کیرد و

 اگر وضعیت قرارگیری مچ حین انجام کار تکراری

 مناسب نباشد خطر آسیبهای اسکلتی-عضلانی افزایش می یابد.

شرايطي كه احتمال خطر آسيب اسكلتي – عضلاني را افزايش مي دهد :

 ·شرايطي كه تنوع كافي در شغل فرد وجود ندارد كه در آن شرايط ماهيچه ها بتواند استراحت كرده و فرصت بهبودي و ترميم داشته باشند .

· هنگامي كه فرد با كار آشنايي وعادت نداشته باشد مثل شرايطي كه فرد  يك كار جديد را شروع مي‌ كند يا پس ازغيبت طولاني از كار ، مجددا شروع به كار مي‌ كند يا زماني كه تجهيزات و وسايل در محيط كار تغيير مي‌ كنند.

وضعيت بدني در حين كار :

منظور از وضعيت بدني موقعيت اندامها و قسمتهاي مختلف در حين انجام كار مي باشند .

در شرايطي كه شما در وضعيت نامناسب كار مي‌ كنيد ماهيچه ها تاندونها و رباطهاي شما مجبور به كار بيشتري هستند و متحمل فشار بيشتري مي‌ گردند . وضعيت نامناسب بدني زماني اتفاق مي‌ افتد كه مفاصل بدن شما بيشتر از دامنه حركتي معمول آنها  خم يا چرخيده باشند . در صورتي كه چنين وضعيتي ادامه يابد و منجر به  ايجاد احساس درد گردد نشانه اين است كه وضعيت به مدت طولاني ادامه داشته است. در صورتي كه يك وضعيت بدني براي مدت طولاني بدون تغيير ادامه يابد به  آن وضعيت بدن ايستا يا استاتيك مي‌ گويند .

دامنه حرکتی بدون خطرمچ                                                دامنه حرکتی بدون خطر  گردن

دامنه حرکتی بدون خطر  کمر                                                    دامنه حرکتی بدون خطر شانه

فعاليتهاي متعددي باعث ايجاد وضعيت نامناسب بدني مي‌ گردند :

¡ خم شدن به طرفين همانند بردن دست به سمت يك كشوي پايين در يك طرف بدن ( وضعيت نامناسب ناحيه كمر )

¡ خم شدن به جلو براي كار كردن برروی يك سطح با ارتفاع كم ( وضعيت نامناسب ناحيه كمر )

 ¡باز كردن آرنج به سمت خارج و طرفين بدن یا برداشتن وسیله از طبقات بالای قفسه ( وضعيت نامناسب شانه ها )

 ¡خم كردن ناحيه مچ دست در هنگام كار با اشيا و يا كار با صفحه كليد كامپيوتر ( وضعيت نامناسب مچ )

¡ خم كردن گردن به سمت پايين همانند آنچه كه در نگاه كردن به اشيا كوچك در روشنايي ضعئف اتفاق مي‌ افتد

 ( وضعيت نامناسب گردن )

¡ چرخاندن يك قسمت از بدن مانند چرخاندن گردن برای نگاه كردن به نوشته در هنگام كار با صفحه كليد كامپيوتر

 ( وضعيت نامناسب گردن )

بالا بردن دست در بالای سر ،

شانه ها و گردن را در وضعیت نامناسب قرار

 می دهد

بردن دست به سمت بالای جعبه شانه ها را                          این کارگر جهت مرتب کردن باطریها به سمت جلو         خم شده ودر وضعیت نامناسب قرار می دهد.                              در یکوضعیت ثابت نامناسب قرار گرفته است.

اپراتور جهت خواندن نوشته ای که در محل نامناسبی قرار               خم کردن مچ در هنگام بررسی کالا مچ را در

گرفته است دائما گردن خود را به سمت ان می چرخاند                           وضعیت نامناسب قرار می دهد.

تاثير منفي وضعيت نامناسب بدني بوسيله عوامل زير تشديد مي‌ گردد :

 —اعمال نيروي زياد بدني در وضعيت نامناسب بدني مثل بلند كردن اشيا سنگين در حالتي كه بازوها در سطحي بالاتر از بدن قرار گرفته اند يا چنگش قوي با مچ خميده.

— ماندن در یک وضعيت نامناسب بدني براي مدت طولاني

( وضعيت استاتيك يا ثابت ) مانند نگه داشتن گوشي تلفن در بين سرو شانه .

حالت بدنی ثابت با راویه و چرخش نامناسب گردن زیان اور است.

فشار موضعي به بدن :

فشار موضعي به بدن زمانی اتفاق مي‌ افتد كه يك شي سخت يا تيز با پوست بدن در تماس باشد . اعصاب و بافتهاي زير آن قسمت از پوست در اثر فشار آسيب مي‌ بينند لبه هاي برآمده سخت و تند كه در دست فرو مي‌ رود یا لبه                                   سخت و تيز سطح كار كه در ساعد يا مچ دست فرو مي‌ رود

 یا زدن ضربات محكم  به اشيا با دست  یا يا زانو از آن دسته اند

اثرات مفني فشار موضعي در شرايط زير تشديد مي‌ گردند :

› قسمتي از بدن كه با شي سخت در تماس است فاقد هر گونه بافت حفاظتي مي‌ باشد مثل تماس انگشتان كف دست و مچ با يك شي سفت و سخت ، فشار به طور تكراري براي مدت طولاني به آن موضع وارد گردد.

به دلیل تکیه دادن مچ دست بر روی لبه تیز میز بمنظور استراحت دادن

به ان باعث فشار موضعی به ان ناحیه از مچ می گردد.

مدت زمان و بزرگي عامل خطر :

ميزان خطر بستگي به مدت زمانی که فرد طی کار در معرض عامل خطرآفرين قرار مي‌ گيرد و میزان بزرگی آن دارد . برای ارزيابي مي‌ بايستي سئوالات زير را مطرح و پاسخ ها را به درستی معین نمود

¹ چه مدت زماي نيروي بدني زيادي اعمال مي‌ كنند ؟ ( مثلا براي بلند كردن يا چنگش اشيا)

 ¹كارگر چه مدت زماني را صرف انجام اعمال تكراري مي‌‌ كند؟

¹ كارگر چه مدت زماني با وضعيت بدني نامناسب كار مي‌‌‌ كند؟

 ¹كارگر چه مدت زماني قسمتي از بدن فرد در معرض فشار موضعي با وسايل و اشيا قرار مي‌‌ گيرد؟

¹ چه مقدار نيروي بدني توسط كارگر اعمال مي‌ شود؟

¹ با چه سرعتي حركات تكراري انجام مي‌‌ پذيرد؟

 ¹شدت نامناسب بودن وضعيت بدني چقدر است ؟

 ¹چه ميزان فشار و فرو رفتگي در اثر تماس اشيا با قسمتي از بدن فرد ايجاد مي‌‌ گردد؟

در يك زمان ممكن است بيش از يك عامل خطر وجود داشته باشد

هر چه تعداد اين عوامل خطر بيشتر باشند ميزان آسيب نيز افزايش مي‌‌ يابد .

تشخيص عوامل خطر :

كارفرمايان صنايع مي‌ بايستي عوامل خطري را كه احتمالا كارگران در معرض آنها  قرار دارند در محيط كارشناسايي نمايند. براي انجام اين كار آنها  مي‌ بايستي با نماينده كارگران و كميته هاي ايمني و بهداشت مشورت نمايند. براي شروع اين فرايند كارفرمايان مي‌ بايستي مشاغلي را كه داراي خطر بيشتري از نظر آسيبهاي اسكلتي عضلاني مي‌ باشند شناسايي  نمايند.  سپس در مورد اين مشاغل عوامل خطر را اولويت بندي نموده و شناسايي كنند . در واقع نوعی ارزیابی ریسک برای این بیماری ها انجام دهند .

 ž          گام اول :

          براي شناسايي و اولويت بندي مشاغل كه داراي خطر آسيب هاي اسكلتي عضلاني بيشتري مي‌ باشند مي‌ بايست به سابقه كمكهاي اوليه انجام شده در رابطه با اسيب هاي اسلتي عضلاني مراجعه نمود . در صورتي كه يك كارگر از علائم و نشانه هاي آسيبهاي اسكلتي – عضلاني شكايت دارد ، احتمالا شغل وي داراي خطر بالايي در رابط آسيبها اسكلتي عضلاني مي‌ باشد . كارگر ي كه به دليل آسيبهاي اسكلتي عضلاني جهت دريافت كمكهاي اوليه مراجعه كرده است . شناسايي مشاغل خطر ساز مي‌ تواند قبل از اينكه هر گونه مشكل يا آسيبي گزارش شود نيز انجام گيرد و عوامل خطر احتمالي پيشگيري و حذف گردد . مي‌ توان جهت ارزيابي بهتر با كارگر مصاحبه نموده  و كار را از نزديك مشاهده كرده و عوامل خطر را مورد بررسي قرار داد . اين  موارد بخصوص در شرايطي كه يك كار يا فرايند جديد وارد محيط كار مي‌ گردد كاملاً ضروري مي‌ باشد.

ž           گام دوم :

          پس از اينكه مشخص شد كدام يك از مشاغل از نظر ميزان خطر آسيبهاي اسكلتي عضلاني داراي اهميت بيشتري جهت كنترل و پيشگيري مي‌ باشد . باید اقدام به  شناسايي عوامل خطر نمايد .

كارفرما مي‌ تواند با كميته بهداشت و ايمني و نماينده كارگران مشورت نمايد و نيز گفتگو با خود كارگر خالي از لطف نيست زيرا كارگر بهتر از هركسي شغل خود را مي‌ شناسد.

       چك ليست ها وفرمهاي متعددي جهت ارزيابي عوامل خطر در يك شغل وجود دارد. استفاده از چك ليست باعث مي‌ شود كه تمام مواد حائز اهميت تك تك بررسي گردد و هيچگونه موردي از قلم نيفتد. بعضي از اين چك ليستها طول مدت انجام كار و بزرگي عامل خطر را نيز در كنار ساير عوامل مد نظر قرار مي‌ دهند. به كمك اين ابزار ساده مي‌ تواند كنترل خطر را براي مشاغل مختلف اولويت بندي نمود موارد زیر را به دقت بررسی کنید

             - جانمايي در ايستگاه كاري و محيط كار ( مثل ارتفاع سطح كار كه ممكن است بيش از حد بالا يا پايين باشد كه موجب افزايش حد دسترسی مي‌‌ گردد)

          - خصوصيات اشيايي كه با آنها  كار مي‌ كنند ( مثل اشيا كه زيادي بزرگ مي‌ باشند يا انهايي كه وزن آنها  به طور نامساوي توزيع شده باشند).

         - شرايط محيطي محل كار ( مثل روشنايي محل كار، سرد بودن هوا كه باعث سرد شدن دسته ابزار مي‌ گردد )

         - سازماندهي كار ( مثل فقدان تنوع در يك شغل که باعث مي‌ گردد ماهيچه ها فرصت استراحت و بهبودي پيدا نكنند.)

دسته ابزار که با این حالت بکار گرفته می شود مچ و شانه را

در وضعیت نامناسب قرار می دهد.

     معلق کردن ابزارضمن اینکه امکان یک چنگش قوی را فراهم می کند مچ را نیز در وضعیت مستقیم قرار میدهد.

ارتفاع مناسب و زاویه دار در شکل سمت راست

شانه ها را در یک وضعیت بی خطر قرار می دهد.

ابزار با دسته زاویه دار مچ دست را در وضعیت مستقیم و بدون خطر نگه می دارد.

یک تکیه گاه مناسب و زاویه دار از فشار موضعی به اندام پیشگیری می کند.

           ابزار دستی :

ابزار دستي غير برقي به طور گسترده در انواع مختلف در صنايعي چون ساختمان سازي ، توليدي و كشاورزي بكار مي‌ روند . اطلاعات آمار مربوط به ملل مختلف نشان مي‌ دهد كه تعداد زيادي از اختلالاتي كه به عنوان آسيب هاي اسكلتي عضلاني شاخته شدهاند مرتبط با استفاده از ابزار دستي در محيطهاي كار مي‌ باشند كه باعث ايجاد شرايط ناخوشايند، از دست رفتن روزهاي كاري و هزينه هاي اقتصادي مي‌ گردند. پيشگيري از آسيب هاي اسكلتي – عضلاني به  عنوان يك اولويت توسط سازمانهاي جهاني بهداشت و ايمني در حال انجام و پيگيري مي‌ باشد. اين سازمانها به اهميت طراحي و انتخاب ابزار دستي و همچنين استراتژي كاهش آسيبها و جراحات پي برده اند.

براي فردي كه اطلاعات كافي را ندارد ممكن است تشخيص يك ابزار صحيح از ديدگاه ارگونومي مشكل باشد. این اصول ابزار و تجهيزات ارگونوميك با بهترين بازدهي و تاثير، كمترين نيروي مورد نياز و كمترين حركت تكراري بدون اينكه وضعيت نامناسبي را براي بدن فرد بوجود آورند ، شناسايي می نمايند.

همچنين اين مجموعه حاوي چندين چك ليست مي‌ باشد كه به كمك آن مي‌ توان به سادگي ميزان استاندارد بودن طراحي يك ابزار دستي را مورد ارزيابي قرار داد.

             تنها زمانی یک ابزار ارگونومیک تلقی می شد که متناسب با کاری انجام شده باشند بدون اینکه بدن را در وضعیت نامناسب قرار داده یا  فشارهای موضعی زیان اور یا سایر خطرات ایمنی و بهداشتی را به همراه داشته باشند. زمانی با بکار گیری ابزار غیر مناسب ، گسترش یک آسیب مثل سندرم تونل کارپال یا التهاب تاندون یا تنش ماهیچه ای  آسیب رگهای خونی ودیسکهای بین مهره های کمر و .... می شود . این اسیبها در اثر حادثه و رخداد اتفاقی ایجاد نشده بلکه در اثر حرکات تکراری در دوره زمانی طولانی بروز می کند

محدوده چنگش فاصله بين انگشت شست و ساير انگشتان در شرايطي كه فكهاي ابزار باز يا بسته هستند

 منظور از قطر خطي مستقيمي است كه مطابق شكل بالا از مركز دسته ابزار عبورمي كند.

در شرايطي كه شما يكي از موارد زير را داشته باشيد احتمالا مشكلي در كار شما وجود دارد

¡ حالت بي حسي و سوزن سوزن شدن در اندام                        ¡ تورم مفصل

¡ كاهش توانايي حركت اندام و قدرت چنگش                          ¡ درد در اثر فشار يا سرما و ارتعاش

¡ خستگي دائمي ماهيچه و درد در ماهيچه             ¡                 تغيير رنگ پوست دست يا انگشتان 

اين علائم به طور ناگهاني ظاهر نمي گردند بلكه  براي ايجاد آنها هفته ها ، ماهها و گاهي سالها زمان لازم است

خطر آسيب و جراحت را چگونه كاهش دهیم

A :   شغل خود را بشناسيد .

B :  به فضاي محيط كار خود نگاه كنيد .

C : وضعيت بدني خود را اصلاح كنيد .

D :  موارد آموزشي در مورد ابزار دستي را مرور نمائيد . سپس ابزار مناسب را انتخاب كنيد .

ابزار تنها براي اهداف خاصي طراحي مي‌ شوند . كاربرد ابزار در خارج از محدوده اي كه براي كار با آن پيش بيني شده است منجر به  تخريب ابزار، درد و ناراحتي و جراحت می شود

به فضاي موجود در محيط كار نگاه كنيد . وضعيت نامناسب بدني ممكن است سبب صرف نيروي بدني اضافي شود . اگر در يك محيط فشرده كار مي‌ كنيد كه نيروي بدني زيادي مي‌ بايستي بكار گرفته شود. ابزاري را انتخاب كنيد كه بتوانيد چنگش قدرتي خود را اعمال نمائيد . در صورتي كه بخواهيد اين عمل را با ابزاري انجام دهيد كه براي چنگش ملايم طراحی شده است شما مي‌ بايستي وقت و انرژي بيشتر صرف كنيد.

                چنگش قدرتي                                                            چنگش ملايم

اگردر يك محيط فشرده كار مي‌ كنيد ممكن است كه قادر به استفاده ابزار با دسته بنلد نباشد. استفاده از ابزار با دسته بلند ممكن است شما را در وضعيت نامناسب بدني قرار دهد و يا فشار موضعي به اندامهاي شما وارد نمايد . ابزاري با دسته كوتاه مي‌ تواند به شما كمك كند ضمن اينكه مچ دست خود را صاف نگه مي‌ داريد به هدف خود دست يابيد.

            ابزار با دسته كوتاه                                                       ابزار با دسته بلند

وضعيت بدني نامناسب فشار بيشتري را در حين كار به شما وارد مي‌ كند. در بعضي از موارد، جابجايي اندك در وضعيت قطعه كار باعث مي‌ گردد كه وضعيت شانه ،‌ آرنج ، مچ ، دست يا كمر اصلاح گردد.

            ايستاده                                                                      نشسته

ابزاري را استفاده كنيد كه كمترين حركت تكراري بدون وضعيت نامناسب را اقتضا نمايد . كاربرد ابزار صحيح باعث قرار گرفتن گردن ، بازوها ، شانه ها و كمر به حالت صحيح و همچنين كاهش درد و خستگي می شود .

نكاتي در زمينه انتخاب ابزارهاي دستي :

1-  براي ابزار با يك دسته که به منظور كارهاي قدرتي از آنها  استفاده مي‌ شود :

ابزاري كه به عنوان وسايل قدرتي استفاده مي‌ شوند نياز به نيروي بالايي دارند كه ضمن احساس راحتي در هنگام

كار با آن ، قطر دسته آن از 3 تا 5/4 سانتي متر باشد .

شما مي‌ توانيد با افزودن يك روكش بر روي دسته قطر آن را در صورت نياز افزايش دهيد.

2 -  براي ابزار با يك دسته جهت انجام كارهاي ظريف و دقيق :

ابزاري كه به عنوان وسايل ظريف و دقيق مورد استفاده قرار مي‌ گيرند نياز

به  نيروي كمي دارند و قطر آن از 6/0 تا 2/1 سانتيمتر باشد.

3-  براي ابزار با دو دسته ( شبيه عنبر دست ) كه براي كارهاي قدرتي استفاده مي‌ شود :

ابزاري را انتخاب كنيد كه محدوده چنگش آنها  در شرايطي كه كاملاً بسته هستند حداقل 4 سانتي متر هنگامي كه باز مي‌ شوند اين محدوده از 8 سانتي متر تجاوز نكند. در صورتي كه اعمال نيروي پي در پي در هنگام كار با ابزار لازم مي‌ باشد مي‌ بايستي كه از دستهاي قفل شوند يا گیره استفاده گردد.

4-  براي ابزاري كه داراي دو دسته ( شبيه به عنبر دست ) به منظور انجام كارهاي دقيق :

ابزاري را انتخاب كنيد كه وقتي به طور كامل بسته هستند محدوده چنگش آنها  از 2 سانتي متر كمتر نباشد و در هنگامي كه به طور كامل باز مي‌ شوند اين محدوده از 5 سانتي متر بيشتر نشود.

5-  براي ابزار دو دسته اي كه منظور گرفتن يا بريدن اشيا بكار مي‌ رود :

ابزاري را انتخاب كنيد كه مجهز به فنر بر گرداننده باشند تا پس از

 اعمال نيرو با كمك نيروي فنر دسته هاي ابزار جايگاه اول خود

 برگشت داده شوند . ابزاري را انتخاب كنيد كه مجهز به فنر بر گرداننده باشند تا پس از اعمال نيرو با كمك نيروي فنر دسته هاي ابزار جايگاه اول خود برگشت داده شوند.

6-  ابزاري را انتخاب كنيد كه فاقد هر گونه لبه تيز و يا محل قرار گرفتن حك شده انگشتان باشد  :

7-  ابزاري را انتخاب كنيد كه دسته آنها  با يك ماده نرم پوشيده شده باشند :

 افزودن يك روكش گر چه باعث بوجود آمدن يك بستر نرم براي

 دستها مي‌ باشد اما بعضي از موارد باعث افزايش بيش از

اندازه قطر دسته ابزار مي‌ گردند

8-  ابزاري را انتخاب كنيد كه زاويه دسته آنها  وضعيت مچ دست را در یک خط متسقيم نگه دارد :

در شرايطي كه نيرو به طور افقی اعمال مي‌ گردد( منظور مسيري است كه در امتداد ساعد يا مچ قرار دارد) بهتر است كه از ابزاري با دسته خميده استفاده شود.

در شرايطي كه نيرو به طور عمودي اعمال مي‌ گردد بهتر است به جاي ابزار با دسته خميده از ابزار با دسته مستقيم و راست استفاده شود.

                                     دسته خميد                                                   دسته راست

9-  ابزاري را انتخاب كنيد که با دست قوي تر و غالب شما و يا با هر دو قابل استفاده باشد :

10-  براي كارهايي كه نياز به نيروي زيادي مي‌ باشد :

ابزاري را انتخاب كنيد كه طول دسته آنها از پهن ترين قسمت كف دست شما بلند تر باشند (معمولا 10 تا 15 سانتيمتر)

مطمئن شويد كه انتهاي دسته ابزار بر اثر تماس موضعي باعث فشار آمدن بر رگها و اعصاب كف دست نمي شوند . اگر دسته ابزار كوتاه باشند انتهاي آنها  بر كف دست فشار آورده و باعث آسيب و جراحت مي‌ گردد.

11-  ابزاري را انتخاب كنيد كه سطح آن لغزنده و ليز نباشد :

افزودن يك پوشش به دسته باعث ايجاد يك سطح مناسب بر روي دسته مي‌ شود. براي پيشگيري از ليز خوردن ابزار در دست مطمئن شويد كه پوشش دسته به طور كاملاً محكم برروي دسته قرار گرفته است.

                                                                       باشد تا شاهد پیشرفت روز افزون صنایع کشور باشیم و علاوه بر

                                                                                صیانیت نیروی انسانی و توسعه پایدار در جهت

                                                                                     سلامت تمامی خادمین این مرزو بوم

                                                                                               گامی عظیم برداریم

منابع  :                                                              Refrences  :

›      مارتین هلندر -  مهندسی عوامل انسانی در صنعت و تولید – مترجم علیرضا چوبینه  - چاپ اول -  انتشارات راهبرد – 1375

›      Ergonomics of Manual Material Handling

›      NIOSH Guide to Manual Lifting

›      Understanding ergonomics at Work

›   Ergonomic Evelation Access Ability

›  Occupational  health & safety – august 1989 – No 192

›  Occupational safety & health administration – U . S . Department of labor

›  www . ergonome . org

›  www . unoldline . com

›  www . ergonext . com

›  www . SIRI . com

تهیه و تدوین : ساتیه حسین پور

زمستان 1388